đền chùa lễ hội truyền thống

Về Đan Phượng xem lễ hội hát chèo tàu
Ngày đăng 18/03/2011 | 12:00  | View count: 443

Hằng năm, cứ vào dịp tháng Giêng, dân làng xã Tân Hội (Đan Phượng – Hà Nội) lại nô nức mở hội hát chèo Tàu. Ít ai biết rằng, đây là một nghi lễ nhằm tưởng nhớ viên tướng tài ba thời hậu Trần là Văn Dĩ Thành, người có công đánh quân Minh xâm lược, quyết tử để bảo vệ quê hương và hiện được tôn là Thành hoàng làng của Tân Hội.

ĐẶC SẮC LỄ HỘI HÁT CHÈO TÀU

Chúng tôi tìm về Tân Hội vào đúng dịp dân làng của bốn thôn trong xã (Thượng Hội, Thúy Hội, Vĩnh Kỹ, Phan Long) đang vui mừng đón tin vui: Hội hát chèo Tàu ở Tân Hội đã được UBND thành phố Hà Nội chính thức đưa vào chương trình của Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Trước niềm vinh hạnh đó, nhân dân bốn thôn đang tích cực chuẩn bị tập dượt cho dịp kỷ niệm trọng đại này. Anh Đào Hà, thành viên của CLB hát chèo Tàu Tân Hội, vui mừng cho chúng tôi biết: Chèo Tàu còn có tên gọi khác là hát tàu tượng, sở dĩ vậy vì để biểu diễn, người dân thường phải đóng những con voi và thuyền lớn bằng gỗ,

Người tham gia diễn xướng được phân vào các "vai" chúa tàu, cái tàu (người chỉ huy tàu), con tàu, quản tượng… đứng trên thuyền, trên voi để hát theo những làn điệu cổ. Trước đây, cứ 20 năm hội hát chèo Tàu được tổ chức một lần, từ ngày 15 đến 21 tháng Giêng (Âm lịch). Mỗi lần mở hội là một lần dân chúng nô nức, coi như một đại lễ để tưởng nhớ công lao của vị Thành hoàng làng Văn Dĩ Thành. Giờ đây, xã Tân Hội định kỳ 5 năm tổ chức mở hội một lần, từ ngày 14 – 16 tháng Giêng (Âm lịch).

Đến hội, tờ mờ sáng, các bô lão và ca nhi phường làm tiểu lễ ở miếu Voi phục rồi tập trung tổ chức rước kiệu ra khu đại dinh. Sau bài văn khấn của các chủ tế, chúa tàu, quản tượng cùng các ca nhi mở đầu bằng các bài: Khởi lễ, dâng rượu, chúc vua, ẩm phước khúc, lễ trình. Một người hát xướng, ba người múa phù họa theo tiếng gõ sênh, dẫn nhịp của chúa tàu đánh thanh la, hai cái tàu lĩnh xướng, 10 con tàu hát họa theo. Những làn điệu của hội chèo Tàu mang đậm màu sắc riêng biệt của dân ca đồng bằng Bắc bộ. Phần lễ gồm 30 bài hát trong cung nhà Thánh, phần hội là đối đáp giữa tàu và tượng, được gọi là hát bỏ bộ hay hát ve, hát giao duyên. Tàu ở đây là tàu cạn. Toàn bộ diễn viên đều là các cô gái chưa chồng, không được phép có nam. Người hát, người nghe hứng cảm với nhau cho tới khuya mà chưa dứt ra về. Nội dung tất cả các bài hát trong diễn xướng chèo Tàu đều nhằm ca ngợi công đức của Thành Hoàng Văn Dĩ Thành. Hội diễn ra trong bảy ngày, bảy đêm, thế nên mới có câu:

Tháng giêng đóng đám ngoài đình

Trong dư năm tỉnh nức lòng người xem

Tướng cờ trương kiệu đôi bên

Giữa thì tàu hát bên thiềng đôi voi.

Anh Hà cho biết thêm, theo cuốn "Cối Lâm tiểu dẫn", lễ hội hát chèo tàu Tân Hội lần đầu tiên được tổ chức vào năm 1683 và lần gần đây là năm 1922.

NỖ LỰC KHÔI PHỤC DI SẢN

Sau nhiều năm thất truyền, giờ đây, lễ hội hát chèo Tàu đã được tái hiện lại nhờ tâm huyết của nhiều đào hát và CLB chèo Tàu Tân Hội. Việc truyền dạy những làn điệu của hát chèo Tàu chủ yếu bằng cách "truyền miệng" qua trí nhớ của các nghệ nhân, các cụ cao tuổi trong làng. Để chèo Tàu Tân Hội được vang xa như ngày hôm nay, phải kể đến công lao của 2 nghệ nhân đầy tâm huyết, đó là bà Nguyễn Thị Thu và ông Đông Sinh Nhật là chủ nhiệm CLB hát chèo Tàu Tân Hội. "Chúng tôi đã rất may mắn khi gặp được ba cụ là Tiến Thị Lục, cụ Mạch và cụ Nhung, ba cây đa, cây đề nức tiếng là hát chèo Tàu hay, biết nhiều làn điệu chèo Tàu cổ. Các cụ biết được chúng tôi đang muốn phục dựng lại chèo Tàu thì mừng lắm, sẵn sàng chỉ bảo từng ly, từng tí. Sau nhiều tháng học hành chăm chỉ, tất cả những làn điệu chèo Tàu cổ chúng tôi đều thuộc lòng, ghi chép lại cẩn thận.

Hiện nay, CLB có 50 người tuổi từ 18 đến 20, mỗi ca nhi phường đều đi học, đi làm ở mỗi trường, mỗi ngành, mỗi nghề khác nhau, nhưng mỗi khi có hội hát, chương trình giao lưu là CLB lại họp mặt các thành viên đông đủ. Đáng mừng là, dạy hát chèo Tàu cũng được đưa vào chương trình học của các em học sinh tại xã Tân Hội. "Tưởng là thất truyền, nay hội được mở lại, và lại được UBND TP cho phép biểu diễn trong Đại lễ 1000 năm Thăng Long, thật không còn gì vui hơn đối với dân làng Tân Hội chúng tôi" – bà Thu xúc động nói.

Rời Tân Hội, chia tay bà Thu, ông Nhật và anh Hà, chúng tôi thấy vui mừng khi một hình thức diễn xướng dân gian cổ truyền đang dần được khôi phục và khẳng định giá trị, sức sống lâu bền của nó trong đời sống hôm nay.